Thế nào rồi ta cũng phải đáp lại tiếng gọi của bóng tối để tìm xem điều gì sầu thẳm thoát ra từ những chiếc saxophone – Tống Mai

June 23, 2017 (TM)

 

Tôt ou tard, nous devrons répondre à cet appel des ténèbres, aller voir ce qu’il y a derrière cette impérieuse mélancolie qui sort des saxophones
(Paul Morand – 1928)

Âm nhạc không có Jazz thì còn gì là âm nhạc, cũng như Jazz mà không có tiếng saxophone thì còn gì là Jazz
“Chỉ có tiếng saxophone mới có thể chuyên chở được sự dịu dàng, sự đam mê đè nén chứa nhiều sắc thái

 

La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai

 

Dinant và Ngôi Nhà của Adolphe Sax ở Belgique
Tống Mai

Trên góc đường nhìn qua sở làm của tôi, có một người da đen ngồi thổi saxophone mỗi sáng không biết tự bao giờ, mười năm hai mươi năm? Người qua lại vội vã không ai ngừng, ôi, ngay cả Joshua Bell violon trong metro DC tuyệt vời như thế mà có ai ngừng lại để nghe đâu. Tôi cũng vậy, luôn cắm cúi vội vã không để ý đến khung cảnh chung quanh khi đến sở. Hình ảnh cùng âm thanh quen thuộc của người da đen với tiếng saxophone trở thành một phần của đời đi làm của tôi … What a Wonderful World, Summertime, Cheek to Cheek … vang lên mỗi ngày da diết một góc phố tôi cho đó như một điều hiển nhiên. Ngang qua, tôi hay thả xuống một chút biết ơn trên cái hộp lót nhung đỏ đựng kèn của ông, thank you God bless you. Tôi mỉm cười đáp lại câu cám ơn đó nhưng chân vẫn bước vì lúc nào cũng gần trể giờ làm.

Sáng nào cũng thế, nhưng có một buổi, vừa bước ra khỏi metro, băng qua ngã tư hướng đường 18th và H thì tiếng saxophone trổi lên một điệu nhạc quen … dans une coin perdu de montagne, un tout petit savoyard, chantait son amour dans le calme du soir, près de sa bergère au doux regard trong góc núi cô quạnh, một buổi tối êm đềm, người chăn cừu hát ru bên cô chăn cừu có ánh mắt dịu hiền.  Tôi khựng lại, oh, “Étoiles des neiges” của tôi, ông ấy đang thổi bài thuở còn mê “Les Étoiles” của Alphonse Daudet của tôi. Thế là đi như chạy đến hướng tiếng sax, tôi chăm chú, làm sao ông biết bài này, có phải ông là người New Orleans không, ông ở khu Bourbon Street hở.  Ô, ông dấu bài này bao lâu mà bây giờ mới lôi ra chơi!  Tôi nhớ mãi buổi sáng đó, gần mười năm chưa quên, rồi từ đó bắt đầu mê tiếng saxophone lúc nào không hay. Bao năm tình đậm với Jazz, sao tôi lại không để ý đến tiếng sax trong những buổi hòa nhạc, thế mà chỉ vì người da đen bên đường thổi bài hát năm xưa mà bắt đầu chớm nở mối tình ngóng đợi âm thanh đậm chất gổ mun, ngọt, tròn và u sầu này.  Washington DC có vài quán Jazz đêm nhưng tôi chỉ đến Blues Alley nằm khuất trong một con hẻm tối, nơi đó quán nhỏ hẹp nên tiếng Jazz bọc ấm khung cảnh chung quanh. Và mỗi lần đến đó, tôi lại đợi ….

Tôi đang viết lung tung khi hôm nay chỉ muốn nói đến khu phố Dinant ở Belgique có ngôi nhà nơi Adolphe Sax sinh ra. La Maison de Monsieur Sax không hẳn là một bảo tàng viện mà là nơi vinh danh người chế ra nhạc cụ tuyệt vời này. Nằm trên con đường mang tên ông, số 37 rue Sax, nơi ông ra đời năm 1814, dọc theo lề là một Anamorphoses Trail gồm 7 trụ đèn gắn mỗi loại kèn saxophone do ông sáng chế, sopranino, soprano, alto, tenor, baritone, bass, và contrabass. Suốt khu phố là dấu tích tràn ngập những chiếc saxophone rất hay. Trên cầu Charles-de-Gaules gần đó thênh thang sắp những chiếc saxophone khổng lồ hai bên cầu. Chiếc cầu mang tên Charles-de-Gaules vì tưởng niệm lính Pháp giúp bảo vệ Dinant trong Thế Chiến Thứ Hai.

Lần theo những trụ đèn bên đường thì dẫn đến cổng nhà của Adolphe Sax. Vừa bước vào tôi nghe tiếng sax vọng lên những bản Jazz quen thuộc… L’Arlésienne/George Bizet, Pictures at an Exhibition/Modest Mussorgsky, Boléro/Ravel, Petite fleur/Sidney Bichet, Nancy/John Coltran hay Koko/Charlie Parket…. Trong nhà phủ kín những thành tích âm nhạc và kỹ thuật mang tính cách mạng của ông, những phát minh tuyệt vời, những thách thức vô tận, những thành công, thất bại ông phải đối mặt suốt cuộc đời ông. Có một cuốn sách khổng lồ ghi những lời yêu quí dành cho ông từ Bizet, Bérlioz, Morand… Không đủ thì giờ để đọc hết những gì trong đó, nhưng câu cuối cùng đập vào mắt tôi là ông chết trong cái nghèo cùng cực. Thiên tài nào thời đó cũng thế, có thoát nỗi sự bất hạnh của ganh ghét, dèm xiểm, hủy hoại của người đâu.

Tôi lượm về đây những câu tôi đọc được trên cuốn sách khổng lồ đó … Âm nhạc không có Jazz thì còn gì là âm nhạc, cũng như Jazz mà không có tiếng saxophone thì còn gì là Jazz … Chỉ có tiếng saxophone mới có thể chuyên chở được sự dịu dàng, sự đam mê đè nén chứa nhiều sắc thái … Thế nào rồi ta cũng phải đáp lại tiếng gọi của bóng tối để tìm xem điều gì sầu thẳm thoát ra từ những chiếc saxophone.

Oh, let there be Jazz, and let there be the saxophone !

Tống Mai
June 23, 2017

 

La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
Photo: TongMai
Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge de Sax – Charles de Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai

Dinant
Con đường đến La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *