The Shoes on the Danube Promenade: Tiếng nói câm của những đôi giày tưởng niệm người Do Thái bị thảm sát bên bờ sông Danube ở Budapest – Tống Mai

Nov 3, 2015 (TM)

 

The Shoes on the Danube Promenade at night – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at night – Photo: TốngMai.

Đêm xuống trên thành phố Budapest khi chúng tôi, một nhóm bạn gồm 5 người vừa từ Stuttgart bay qua, dừng chân trước đài tưởng niệm người Do Thái bị quân phát xít bắn chết bên bờ sông Danube trong thế chiến thứ hai để lại đằng sau những đôi giày mất chủ. Lạnh và đuối sức vì những chuyến đi liên tục không ngưng nghỉ qua các thành phố ở Âu Châu gần suốt hai tuần, chân bước đã bắt đầu thất thểu, nhưng tôi và các bạn tôi quyết phải tìm đến đài tưởng niệm này vào ban đêm.

Từ khách sạn Danubius Astoria đi bộ đến không xa, chân đi không nặng nhưng lòng chùng vì biết những gì mình sắp chứng kiến sẽ rất buồn. Và y như thế, khi đến nơi thì tất cả im bặt, mổi người theo đuổi một ý nghĩ riêng. Trời tối, ánh sáng lấp lánh hắc qua từ phía bên kia sông chỉ đủ để soi tỏ trong âm u một giãi giày màu đen nằm ngổn ngang trên bờ. Những đôi giày nằm sát bờ sông, huớng mũi xuống giòng nước bên dưới, như chờ đợi để bước một bước cuối cùng qua bên kia thế giới. Cái dày đặc của trời đêm cọng thêm màu đen của sông và cái ảm đạm của những chiếc giày nằm lặng lẽ bơ vơ có mãnh lực làm vô nghĩa tất cả những khung cảnh huy hoàng dọc theo giòng Danube thơ mộng.

Tôi đứng lặng, cố nén những giọt nước mắt bên trong đang dâng lên biến dần thành sấm sét không âm thanh trong lòng mình. Tất cả những gì đẹp đẽ của những nơi tôi vừa đi qua đang bị đẩy lùi, nhường cho một nỗi hun hút sâu bọc lấy màu đen xám của những chiếc giày nằm trước mặt. Đêm đó, không đủ can đảm để quan sát từng chiếc, tôi quyết định trở lại một lần nữa. Sáu giờ sáng hôm sau cùng với môt người anh, ánh sáng êm dịu của mặt trời vừa lên và trên bờ sông chỉ có một mình tôi và người anh đó thì tôi mới có được điềm tĩnh để quan sát từng chiếc. Có chiếc còn giây cột ngay ngắn, có chiếc giây bị tháo tung, có chiếc mất giây. Rồi đây là giày của trẻ con, có đôi bé tí có lẽ của một đứa bé lên năm, đây phải là của một người phụ nữ kiểu cách, và đây nhất định là của một người y tá, và đây là của một nhân viên văn phòng, còn đây là của một người chơi thể thao … tất cả phỏng theo kiểu thời thập niên 40, nhiều kiểu và nhiều kích cho ta biết không một tầng lớp người Do Thái nào thóat được bàn tay tàn ác phát xít đã bắn vào họ để cho xác rơi xuống sông trôi đi. Tiện lợi làm sao, giòng sông đã đựơc dùng làm mồ chôn hàng chục ngàn người Do Thái có khác gì những nạn nhân bị thảm sát trong biến cố Mậu Thân ở quê nhà tôi đâu khi họ bị cột lại với nhau rồi bị đánh vào đầu cho rơi xuống những chiếc hố tập thể chôn lấp khi chưa chết hẳn.

“The Shoes on the Danube Promenade” là nơi tưởng niệm 20,000 người Do Thai đã bị quân phát xít Arrow Cross thân Đức quốc xã của Hungary lùa ra bờ sông Danube rồi buộc phải cởi giày để lại trên bờ trước khi bị bắn xuống sông cho xác trôi đi. Những đôi giày được đúc bằng sắt, gắn chặc xuống nền xi măng qua năm tháng trở nên rét rỉ làm tăng vẻ thê lương. Cách Parliament của Hungary chi 300 mét gần chân cầu Chain Bridge phía bên Pest của thành phố Budapest giữa quãng trường Roosevelt và Kossuth, 60 đôi giày này là tác phẩm của nhà điêu khắc Gyula Pauer phỏng theo ý tưởng của đạo diễn phim Can Togay. Phía sau là 3 tấm bảng viết bằng tiếng Hungary, tiếng Anh và Hebrew “tưởng niệm những nạn nhân bị bắn rơi vào sông Danube bởi quân phát xít Arrow Cross năm 1944-45. Thực hiện vào năm 2005.”

Budapest là trạm cuối của chuyến Âu du của chúng tôi.
Về lại DC sau đó, tôi tìm cuốn “When the Danube Ran Red” của Zsuzsanna Ozsvath để đọc. Giống như những gì tôi đã đọc trước đây, Hotel Astoria của Budapest, nơi chúng tôi ở mấy ngày trước là nơi mà thời Đức Quốc Xã chiếm đóng Hungary làm trụ sở của Gestapo. Zsuzsanna Ozsváth, tác giả của cuốn sách là một người Do Thái sống sót trận Holocaust và viết lại hồi ký của mình lúc mà người Do Thái ở Hungary bị săn lùng … Mở sách ra, tôi tìm ngay đoạn nói về sự thảm sát bên giòng Danube này … “Con đường trở nên im lặng. Bổng nhiên những lọat súng bắt đầu. Tôi trốn vào tủ đựng đồ. Định thần một hồi lâu tôi mới nhận ra tiếng súng nổ từ con đường bên ngòai hay có lẽ từ ngoài kia sông. Tôi bò trên sàn nhà đến cửa sổ đã bị vỡ, cố gắng nhìn ra khung cửa qua tấm sáo đã rạn nứt. Tôi đã thấy gì? Thượng đế ôi, một cảnh tượng ám ảnh tôi suốt đời: một đám người cả đàn bà, đàn ông lẫn trẻ con đứng trên bờ Danube, ngực mang ngôi sao vàng to cở lòng bàn tay. Họ bị trói vào nhau bằng giây thừng, rồi có ít nhất 4, 5 người Nyilas (Hungarian Nazi) chĩa súng vào họ, bắn cho rơi xuống giòng sông nhuộm máu. Không một tiếng thét, không một tiếng khóc, chỉ có tiếng súng nổ và tiếng tung tóe của những xác người rơi xuống giòng sông. Hoảng kinh, tôi buông mình xuống sàn nhà. Ngôi chợ nơi cha và ộng nội của Hanna bị giết chết hiện ra trước mắt tôi….” (dịch từ “When the Danube Ran Red”, trang 152)

Mùa đông năm 1944-45, sau khi Đức quốc xã lật đổ chính phủ Hungary Miklos Horthy và bầu Frenc Szalasi cùng với đội quân phát xít Arrow Cross lên thì khủng bố ở Budapest bắt đầu. Người Do Thái bị săn lùng và tiêu diệt công khai, một số đưa đến trại tập trung Auschwitz nhưng một số đưa ra bờ Danube, số người này phải cởi giày để lại trên bờ trước khi bị bắn để quân phát xít thu tóm đem ra bán chợ đen. Những đôi nào cũ mòn quá thì không bị cởi ra. Có khi giây giày của trẻ con bị tháo ra và dùng để cột tay các nạn nhân vào với nhau trước khi bắn người đứng giữa để người chết rơi xuống sông kéo theo người còn sống. Trẻ em thường chết ngay sau khi rơi xuống vì nước sông quá băng lạnh. Vì thế mà mùa đông năm 1944-45, Danube còn có tên là nghĩa trang của người Do Thái.

Rồi tôi lại hướng ý nghĩ của mình đến người điêu khắc đã làm nên đài tưởng niệm này và thầm phục. Chỉ đơn giản mà thôi những đôi giày không chủ sắp ngổn ngang trên bờ sông mà tác động thuơng tâm lại xé lòng hơn bất cứ đài tưởng niệm nào mà tôi đã đi qua, thúc đẩy ta bước vào những đôi giày đó để nghe cái kinh hoàng của những tàn ác man rợ.

Buổi sáng hôm đó khi trở lại đề tìm một sự cảm nhận dưới một khía cạnh khác, tôi đã thấy yên ổn hơn, ánh hồng của bình minh vừa ló dạng, những con chim trắng xoải cánh xuống mặt nước hay lượn trên những chiếc giày đã đánh tan sự sợ hãi của đêm hôm qua gieo hy vọng vào một thế giới không lập lại lịch sử của dã man và bất nhân.

Tống Mai
Virginia, Nov 3, 2015

 

The Shoes on the Danube Promenade at night – Mai
The Shoes on the Danube Promenade at night – Mai
The Shoes on the Danube Promenade at night – Mai
The Shoes on the Danube Promenade at night – Mai
The Shoes on the Danube Promenade at night – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at night – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at night – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at night – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
Litt'e bou's – Photo: TốngMai.
Litt’e bou’s – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
The Shoes on the Danube Promenade at daybreak – Photo: TốngMai.
Last step - Photo: TongMai
Last step – Photo: TongMai
Hope – Photo: TốngMai.
Hope – Photo: TốngMai.
Hope – Photo: TốngMai.
Hope – Photo: TốngMai.
“Tưởng niệm những nạn nhân bị bắn rơi vào sông Danube bởi quân phát xít Arrow Cross năm 1944-45. Thực hiện vào năm 2005.”. Photo: TongMai
“Tưởng niệm những nạn nhân bị bắn rơi vào sông Danube bởi quân phát xít Arrow Cross năm 1944-45. Thực hiện vào năm 2005.”. Photo: TongMai
The Danube: view from the Citadel – Photo: Tống Mai.
The Danube: view from the Citadel – Photo: Tống Mai.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *